Amersfoort
aan Zee
Een grap op een gemeentebord. Een geologisch feit uit het verleden. En een vraag die met elke centimeter zeespiegelstijging actueler wordt.
Op de borden bij de stadsgrens van Amersfoort verscheen ooit stiekem een extra regel: “aan Zee”. Een ludieke actie, bedoeld als knipoog naar de klimaatdiscussie. Maar de grap heeft ook een geschiedenis die verder teruggaat, en die is minder grappig dan hij klinkt.
Niet zomaar een woordgrap
Zo'n 120.000 jaar geleden, tijdens het Eemien, stond de zeespiegel in Nederland zo'n vier tot zes meter hoger dan nu. De Eemzee reikte tot aan Amersfoort. In de bodem van de regio zijn nog altijd mariene afzettingen en fossiele schelpen uit die tijd te vinden.
Bron: Wikipedia, EemienOok veel later speelde water een belangrijke rol in de geschiedenis van de stad. Tijdens de zware stormvloed van januari 1916 overstroomden delen van Amersfoort. Het water vanuit de Zuiderzee bereikte via het Eemgebied de stad. Grote delen van de binnenstad en de noordkant kwamen onder water te staan.
Bron: Wikipedia, Stormvloed van 1916Het beeld van Amersfoort aan zee kreeg internationale bekendheid toen Al Gore het gebruikte in An Inconvenient Truth(2006). Het beeld leidde destijds tot discussie over de manier waarop de gevolgen van klimaatverandering werden voorgesteld. Maar de naam bleef hangen.
Bron: Wikipedia, An Inconvenient TruthKlimaatonderzoekers gebruikten het beeld later zelfs als naam voor een extreem rekenmodel. In hun onderzoek naar de kosten van dijkversterking tegenover het opgeven van delen van Nederland noemen Ties Rijcken en Matthijs Kok het meest extreme scenario het 'model Amersfoort aan zee'.
Bron: Blauwe Kamer, Hoeveel zeespiegelstijging kan Nederland aan?Hun conclusie is opvallend: zelfs bij een hypothetische zeespiegelstijging van 50 meter zou het volgens hun berekening nog ruim drie keer voordeliger zijn om Nederland met dijken te beschermen dan om West-Nederland op te geven.
Amersfoort aan zee is dus geen voorspelling, maar een rekenkundig uiterste. Het blijft wel een beeld dat werkt, juist omdat het zo voorstelbaar is.
Van vandaag tot aan het diepe verleden
Nu, NAP
Het Nederlandse referentieniveau. NAP is het vaste nulpunt waaraan hoogtes in Nederland worden gerelateerd, van dijken en polders tot wegen en gebouwen.
Bron: Rijkswaterstaat, Normaal Amsterdams PeilDeze eeuw, IPCC-scenario's
De IPCC-projecties voor de wereldgemiddelde zeespiegelstijging tot 2100 lopen, afhankelijk van het emissiescenario, van ongeveer 0,3 tot 1,0 meter. Voor Nederland betekent dat een steeds grotere opgave voor kust en waterbeheer.
Bron: IPCC AR6 Synthesis Report, figuur 3.4120.000 jaar geleden, het Eemien
Tijdens het Eemien lag de zeespiegel in Nederland ongeveer zes meter hoger dan nu. De Eemzee reikte tot aan Amersfoort: geen metafoor, maar een werkelijkheid die zichtbaar is in de bodem.
Bron: Wikipedia, Eemien (op basis van Zagwijn, 1961)3,27 miljoen jaar geleden, vergelijkbaar CO₂-niveau
Onderzoek in grotten op Mallorca, gepubliceerd in Nature, wijst erop dat de wereldgemiddelde zeespiegel tijdens een warme periode zo'n 3,27 miljoen jaar geleden ongeveer 16,2 meter hoger lag dan nu. De CO₂-concentratie lag toen rond 400 ppm, vergelijkbaar met het niveau van het begin van deze eeuw.
Bron: University of New Mexico, persbericht bij Onac e.a., Nature (2019)Het extreme rekenmodel
Het meest extreme scenario in het rekenmodel achter 'Amersfoort aan zee'. Puur hypothetisch: geen voorspelling, maar een manier om de grenzen van de Nederlandse waterveiligheid en de kosten daarvan te onderzoeken.
Bron: Blauwe Kamer, over het model van Kok en Rijcken
Deze pagina heeft twee doelen
Bewustwording
Een stadslegende die iedereen kent, gekoppeld aan harde geologische en klimatologische feiten. Geen paniek, geen ontkenning, maar wel een concreet en invoelbaar beeld van wat zeespiegelstijging betekent, ook voor een stad die nooit aan de kust dacht te liggen.
Een nieuwe eigenaar
De domeinnaam amersfoortaanzee.nl is al jaren in beheer, tot nu toe zonder dat hij zijn potentieel waarmaakt. Een gemeente, museum, onderwijsinstelling of klimaatorganisatie die er een serieus platform van wil maken, is welkom de naam over te nemen.
Wilt u deze naam gebruiken?
Als uw organisatie amersfoortaanzee.nl wil inzetten voor klimaatbewustwording, als platform, expositie, onderwijsproject of iets anders, dan hoor ik dat graag.
Neem contact opinfo@preventieplus.nl